Sesli-sessiz harf dengesi: beş harfli kelime kalıpları
Beş harfli bir kelimeyi tahmin ederken harfler kadar kalıp da önemlidir: hangi kutuda ünlü, hangisinde ünsüz var? Türkçede heceler çoğunlukla ünsüz-ünlü ya da ünsüz-ünlü-ünsüz biçiminde kurulur ve bu, beş harfli kelimelerde şaşırtıcı derecede tekdüze bir kalıp ortaya çıkarır.
Sayım: kalıp tablosu
Zemberek sözlüğündeki, fiillerin “-mak/-mek”leri çıkarılmış 4.734 beş harfli maddeyi kalıba çevirdik: V ünlüyü (a, e, ı, i, o, ö, u, ü), C ünsüzü gösteriyor.
| Kalıp | Madde | Pay | Örnek |
|---|---|---|---|
| CVCVC (ünsüz-ünlü-ünsüz-ünlü-ünsüz) | 2.700 | %57,0 | kenar, kalem, tavan |
| CVCCV (ünsüz-ünlü-ünsüz-ünsüz-ünlü) | 1.082 | %22,9 | tarla, parti |
| VCCVC (ünlü-ünsüz-ünsüz-ünlü-ünsüz) | 559 | %11,8 | altın, ördek |
| VCVCV (ünlü-ünsüz-ünlü-ünsüz-ünlü) | 184 | %3,9 | abone |
| CCVCV | 46 | %1,0 | |
| VCVCC | 37 | %0,8 | |
| CVVCV | 31 | %0,7 | |
| CVCVV | 27 | %0,6 |
İlk üç kalıp (CVCVC, CVCCV, VCCVC) toplamda beş harfli maddelerin %92’ini kapsıyor. Tek başına CVCVC bile yarıdan fazla (%57): kenar, kalem, tavan gibi.
Kaç ünlü olur?
Beş harfli kelimelerin %94’inde tam iki ünlü var; üç ünlülüler %5,4, tek ünlülüler yalnızca %0,7. İlk tahminin iki ünlü içermesi bu yüzden mantıklı: üçüncü bir ünlü aramak şansını boşa harcar.
Hangi kutuda ünlü çıkar?
Çubukların altındaki sayı kutu sırasıdır (1. kutu, 2. kutu…). Kutuda ünlü olma yüzdesi:
- 2. kutu: %82 ve 4. kutu: %70. Ünlüler çoğunlukla bu iki kutuda.
- 1. kutu: %17, 5. kutu: %29. Beş harfli kelime nadiren ünlüyle başlar, ünlüyle bitmesi biraz daha sık.
- 3. kutu: %7. Ortada ünlü nadir: ortadaki kutu çoğunlukla ünsüzdür ve kalıplar iki ünsüzü yan yana getirir (tarla, altın gibi).
Strateji
- İlk tahminde ünlüleri 2. ve 4. kutuya yerleştir. Hem sık ünlüleri hem de olası konumları yakalarsın. Hangi harflerin sık olduğunu harf sıklığı yazımızda görebilirsin.
- İki ünlü bulunca ünlüleri bırak. Kelimede iki ünlü varsa (sarı ya da yeşil), kalan kutuların ünsüz olması çok olasıdır; artık yalnızca ünsüzleri dene.
- Sarı ünlüyü 1. ve 3. kutuya taşıma. Sarı bir E ya da A’yı 1. ya da 3. kutuya koymak, istatistiksel olarak en olası olmayan seçimdir.
- Ünlü sınıfını eşleştir. İki ünlünün de büyük olasılıkla ya kalın ya da ince olacak; ayrıntısı için ünlü uyumu yazımıza bak.
Bu, sözlük maddelerinin sayımıdır; bir oyunun cevap listesinin sayımı değildir. Gündelik kelimelerde kalıp dağılımı büyük olasılıkla benzerdir ama ölçmedik.
Kaynak
Zemberek NLP Türkçe sözlüğü (master-dictionary.dict, github.com/ahmetaa/zemberek-nlp), Apache License 2.0. Hesabı yeniden yapmak için: scripts/go/stats.mjs.