FevkaladleBulmaca rehberi: bulmaca ve kelime oyunları üzerine

Ünlü uyumu kelime tahminine nasıl yardım eder?

Yayımlanma: 20 Kasım 2026 · Yayıncı: Fevkaladle

Büyük ünlü uyumu Türkçeyi öğrenirken ilk duyduğumuz kurallardan: Türkçe kökenli bir kelimenin ünlüleri ya hep kalın (a, ı, o, u) ya da hep ince (e, i, ö, ü) olur. Peki bu kural bir kelime tahmin oyununda kaç kutuyu gerçekten eler? Bunu tahmin etmek yerine saydık.

Kuralın kısa hâli

Sözlükte ne kadar uyuyor?

Zemberek sözlüğünden fiillerin “-mak/-mek”leri çıkarılmış 23.270 madde içinde, en az iki ünlüsü olan, dört harfli ve daha uzun olanları ayırdık (22.003 madde). Sonuç:

Yani sözlüğün yarıya yakını kurala uymuyor. Neden? Sözlükte yabancı kökenli kelimeler (kitap, kalem, otobüs) ve birleşik kelimeler (bugün, akşamüstü) çok yer tutuyor; bunlar kurala uymaz. Türkçe kökenli bazı kelimeler de istisnadır (anne, elma).

Beş harfli kelimelerde durum

Oyunların çoğu beş harfli kelimeler kullanır. 4.734 fiilsiz beş harfli maddede:

Beş harfliMaddePay
Yalnızca kalın ünlü1.914%40,4
Yalnızca ince ünlü1.519%32,1
Karışık1.301%27,5

Beş harfli kelimelerin %73’i tek sınıfta toplanıyor, karışık olanlar yalnızca %27. Kısa kelimede uyum, uzun kelimeye göre daha güçlü.

Tahminde nasıl kullanırsın?

  1. Bir ünlü yeşil çıktığında, öteki ünlüyü sınıfa göre seç. İlk ünlü A ise ikinci ünlünün de kalın olma ihtimali yüksek (A, I, O, U); E koymak daha zayıf bir tahmin.
  2. Karışık ünlüyü bilerek dene. Kalıpta yeşil bir A varken sarı bir E çıktıysa kelime karışık sınıftandır; beş harfli kelimelerin yaklaşık dörtte biri böyledir. Bu durumda kalın-ince uyumunu bırakıp yabancı kökenli adayları düşün.
  3. Yabancı kökenli kelime sinyalini tanı. Kelimede F, H, J, V ya da kelime başında iki ünsüz varsa (tren, spor) kuralı gevşet. Sözlükte kelimelerin %3,2’si iki ünsüzle başlıyor; bunların çoğu yabancı kökenli.
  4. Kuralı bir ipucu olarak tut, kanun gibi değil. İstisna her zaman çıkabilir: sınıf uyumuna göre sıraladığın aday yanlış çıkarsa şaşırma.

Sınıflandırma yalnızca büyük ünlü uyumunu (kalın/ince) ölçer; küçük ünlü uyumunu (düz/yuvarlak) ve istisnalarını saymadık. Sözlük maddelerini kullanım sıklığına göre ağırlıklandırmadık.

Kaynak

Zemberek NLP Türkçe sözlüğü (master-dictionary.dict, github.com/ahmetaa/zemberek-nlp), Apache License 2.0. Hesabı yeniden yapmak için: scripts/go/stats.mjs.