Bulmaca çözme teknikleri: ek, ünlü uyumu ve harf kalıpları
Bulmacada takıldığın an çoğu zaman bilgi eksikliğinden değil, nereden başlayacağını bilememekten gelir. Aşağıdaki yedi teknik Türkçenin yapısını kullanıyor ve hem kareli bulmaca hem de harf kutulu kelime bulmacaları için geçerli.
1. Kesin olanla başla
İlk turda yalnızca emin olduğun cevapları yaz: kısa kelimeler, tek anlamlı ipuçları. Her kesin cevap, çaprazındaki kelimeye bir harf verir. Zor soruyu ilk turda zorlama; ikinci turda harfler yardım edecek.
2. Eke bak: son harfler tahmin edilebilir
İpucu çoğul, iyelik ya da fiil gösteriyorsa kelimenin sonu neredeyse belli: “-lar/-ler”, “-lık/-lik/-luk/-lük”, “-cı/-ci/-cu/-cü”, “-mak/-mek”. Sözlüğümüzde 3.243 madde “-mak/-mek” ile bitiyor, yani fiil olduğunu anladığın an son iki kutu çoğunlukla hazır. Aynı yüzden harf sıklığında K ve M yukarı çıkıyor (harf sıklığı yazımıza bak).
3. Ünlü uyumuyla kutuyu daralt
Büyük ünlü uyumu: Türkçe kökenli bir kelimede kalın ünlüler (a, ı, o, u) ve ince ünlüler (e, i, ö, ü) çoğunlukla ayrı ayrı gelir. İlk hece kalınsa sonrakiler de büyük olasılıkla kalındır. “K _ _ A _” gibi bir kalıpta ikinci kutuya E koymak zayıf bir tahmindir. İstisna: yabancı kökenli ve birleşik kelimeler (kitap, kalem, otobüs).
4. Kalıbı sesli oku
“_ A _ _ E” gibi kısmen dolu bir kelimeyi alfabeyi sırayla deneyerek zorlamak yerine, aklına gelen ilk üç kelimeyi kalıba uydur. Uymayanı atmak sıfırdan aramaktan hızlıdır. Havuz da düşündüğünden küçüktür: sözlüğümüzde 4.793 beş harfli madde var, bunların yaklaşık yarısında A geçiyor; kalıpta tek bir harf bile bilince aday sayısı keskin düşer.
5. Nadir harfe sarıl
Ğ, J, Ö, Ü, Ç, Ş içeren kutular çözümün anahtarıdır, çünkü bu harfleri taşıyan kelime sayısı azdır. Ğ ayrıca kelimeyi hiç başlatmaz; kalıpta Ğ varsa önünde genellikle bir ünlü vardır.
6. Bilmediğin kelimenin kökünü ara
Ek zincirli bir kelimenin anlamını bilmiyorsan eki ayır, kökü ara: çalış-kan-lık. Kök tanıdık geldiyse yarı yoldasın.
7. Ne zaman bırakmalı?
On dakikadan uzun aynı yerde takıldıysan, büyük olasılıkla tek bir yanlış kutu bütün köşeyi kilitliyordur. Bırak, başka bir şey yap, dön: taze bakış çoğu zaman hatayı gösterir. Günlük oyunlarda yarın yeni bir bulmaca var; bir günlük yenilgi büyütülecek bir şey değil.
Pratik
Ünlü uyumu ve ek bilgisi dil bilgisi kurallarıdır; istisnaları vardır ve burada hepsini vermeye çalışmadık. Sayılar Zemberek sözlüğündendir (Apache 2.0).