Çapraz bulmaca nasıl hazırlanır? Adım adım yöntem
Kendi çapraz bulmacanı hazırlamak, bir bulmacayı çözmeye benzemez: çözerken ipuçlarından harflere gidersin, hazırlarken harflerden ipuçlarına. İyi bir bulmaca üç şeyi aynı anda sağlar: ızgara düzgün, kelimeler gerçek, ipuçları adil. Bu yazıda sırayla ilerliyoruz.
1. Izgarayı kur
- Boyut: ilk bulmaca için 9×9 ya da 11×11 yeterli. Büyüdükçe dolduramadığın boşluklar çoğalır.
- Simetri: birçok bulmaca yayınında siyah kareler, merkez etrafında yarım dönüşte (180°) kendi üzerine oturur. Zorunlu değil, ama ızgarayı düzenli gösterir ve tasarımı yarıya indirir.
- Kurallar: iki harflik kelime bırakma, her kelime en az bir başka kelimeyle kesişsin, tüm beyaz kareler tek parça olarak birbirine bağlansın.
2. Hangi uzunlukta kaç kelime var?
Zemberek sözlüğündeki tek sözcüklü madde sayısı (uzunluğa göre):
| Uzunluk | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Madde | 760 | 1.935 | 4.793 | 4.440 | 3.899 | 3.931 | 2.428 | 2.000 |
Beş harfli kelime en bol (4.793). Izgarada çok kısa ve çok uzun kelime azsa dolum kolay olur: dört-yedi harf arası kelimeler ızgaranın omurgasıdır. On harf ve üzeri yalnızca tema kelimeleri için ayrılır.
3. Önce uzun kelimeleri yerleştir
- Tema kelimelerini seç (varsa): iki-üç tane uzun kelime, aynı uzunlukta olmaları simetri için iyi.
- Onları ızgaraya yerleştir ve aralarındaki boşluğa kısa kelimeler ara.
- Zor köşelere geç. En kısıtlı yeri önce doldur; kolay kısımlar sona kalabilir.
4. Hangi harfler zorlar?
Her kelime bir kesişim demektir, yani ızgaradaki harflerin çoğu iki kelimeye hizmet eder. Seyrek harfler kesişimde sıkıntı çıkarır. Sözlükte şu harfleri taşıyan madde sayısı:
- Ğ: 1.019 madde (sözlüğün %3,8’i)
- J: 575 madde (sözlüğün %2,2’si)
- Ö: 1.252 madde (sözlüğün %4,7’si)
- Ü: 2.911 madde (sözlüğün %11,0’ı)
- Ç: 1.876 madde (sözlüğün %7,1’i)
- Ş: 2.626 madde (sözlüğün %9,9’u)
Karşılaştırma için A harfi sözlüğün %60’ında var. Ğ, J gibi seyrek harfleri kesişim noktalarına koyma; kesişim için A, E, İ, R, N, L gibi bol harflerle biten ve başlayan kelimeleri seç. Izgarada ünlü ve ünsüzün dengeli dağılmasına çalış (bkz. sesli-sessiz harf dengesi).
5. İpucu yazma
- Tek anlamlı ol. İpucu, cevabın tek geçerli olduğu bir tanım vermeli; iki cevap uyuyorsa kesişen harf karar verecektir ve çözen kişi bunu adil bulmaz.
- Aynı türde yaz. Cevap çoğulsa ipucu çoğul, fiil ise fiil olmalı. (“Koşar” mı “koşmak” mı?)
- Kelimeyi ipucuna yazma. Aynı kökten bir kelime ipucunda geçmesin.
- Zorluğu ipucuyla ayarla, kelimeyle değil. Bilinen bir kelimeye kıvrak bir ipucu yazmak, bilinmeyen bir kelimeyi sormaktan daha adildir.
- Kendi sözlerinle yaz. Sözlük tanımını kopyalama; hem telif hakkı hem de bulmacanın kalitesi için kendi cümleni yaz.
6. Kontrol listesi
- Her kelime tanıdık mı? Sözlükte var olması yetmez; çözen kişi bilebilmeli.
- Harf kontrolü: her kesişimde iki kelimenin harfi aynı mı?
- Baştan sona çöz: bir arkadaşına çözdür ve takıldığı yerleri not al.
Çapraz bulmaca hazırlamanın tek bir doğru yolu yok; burada anlatılan yöntem yaygın uygulamalara dayanır ve sayımlar yalnızca sözlük maddeleridir.
Kaynak
Zemberek NLP Türkçe sözlüğü (master-dictionary.dict, github.com/ahmetaa/zemberek-nlp), Apache License 2.0. Hesabı yeniden yapmak için: scripts/go/stats.mjs.